|
ÇERKEŞ-ŞEYHİZÂDE HALİL HALİD BEY (1869- 29 Mart 1931)
Türkiye’ye yönelik yıkıcı ve bölücü faaliyetler arasında, son zamanlarda misyonerlik faaliyetlerinin hız kazandığı iddiaları mevcuttur. Batı emperyalizmi “Şark Meselesi” diye tanımladığı eylem planına devam etmektedir. Ermeni konusu, Kıbrıs, Irak, Filistin vb. sorunlar, bu kategoride düşünülmesi gereken hususlardır. Bu konulara, “KAHROLSUN !” mantığı ile hiçbir çare üretemeyiz. İnanç, bilgi ve gayret... Kendine güven ve azim...gibi nitelikleri haiz, iyi donanımlı ve cesur kadrolar bu işin üstesinden gelebilir. Bu yazımda sizlere, İslâm Dünyasında derin etkiler bırakmış, böylesi bir dâva adamından bahsedeceğim . Teşkilâtı Mahsûsa mensubu olduğu kaydedilmektedir. Üstelik Çankırı kökenli.. Ondan bazı kaynaklar, “Anti imperialist Muslim İntellectual” diye söz ediyor.
Halil Halid Bey, Çerkeş’te medfun bulunan Halvetî-Şabanî şeyhi Pîr-i Sâni Hacı Mustafa Çerkeşî’nin torununun çocuğudur. Bu değerli âlim ve mücadele adamının ülkemizde yeterince tanınmadığını belirtmek durumundayız.Bu konuda yapılmış bazı çalışmalarla birlikte, bazı şahsi çabalarımızı da dile getirmek istiyorum.
Dedesi Osman Vehbi Efendi, bir çok eser yazmış kıymetli bir İslâm âlimidir. Babası Ahmet Refi, o dokuz yaşında iken vefat etmiştir. Yine âlim ve şair olan amcası Mehmet Tevfik Efendi tarafından yetiştirilmiştir.
1869’da Ankara’da doğan Halil Halid, ilk öğrenimini Ankara’da yaptı. Sonra Beyazıt Medresesi’ne devam etmiş, ardından girdiği İstanbul Hukuk Fakültes’ni 1893 yılında bitirmiştir. Dönemin siyasi baskılarından dolayı 1894’de İngiltere’ye gitmiş, burada gazeteciliğe başlayarak siyasi ve sosyal konularda yazılar yazmaya başlamıştır. 1897’de Londra Osmanlı Elçiliğinde konsolos yardımcısı oldu.1902-1911 yılları arasında Türkçe öğretmeni olarak Cambridge Üniversitesi öğretim kadrosuna dahil oldu. Bu arada yüksek lisans yapmış, dışişleri mensuplarına Türkçe dersleri vermiştir. O sıralar Londra’da yaşayan Büyük Şairlerimizden Abdülhak Hamid ile tanışmış ve iyi dost olmuşlardır. Bu dönemde Avrupalı ve İngiliz anlayışını tahlil eden Halil Halid Bey, görüş ve değerlendirmelerini İngiliz gazetelerinde ve yazdığı kitaplarda cesaretle ortaya koymuştur. Osmanlı’ya ve Müslümanlığa karşı yapılan çirkin propagandaları ve peşin yargıları, yerden yere vurmuştur.
Osmanlı Şiir tarihi adlı bir eser yazan J.W. Gibbb’e yardımcı olmuş ve bu kitaba bir takdim yazısı yazmıştır. Londra’da bir cami inşası için kampanya başlatmıştır. 1905 yılında Cezayir’de yapılan “Müsteşrikler kongresi” ne Cambridge Üniversitesi adına katılması şöhret ve itibarını arttırmıştır. Buradaki intibalarını, 1906 yılında Kahire’de “CEZAYİR HÂTIRATINDAN” adıyla yayınlamıştır.
Osmanlı toprağı olan Bosna-Hersek’in Avusturya tarafından işgali üzerine, bu ülkeye karşı halkı “BOYKOT” a çağırdı. (Bu tarihimizde bir ilktir.H.D.) 1912’de İttihad Terakki’den mebus oldu ise de, 4 ayda sona erdi. 1913-14 yıllarında Hindistan Bombay başşahbenderliği görevine atandı. ( Hint müslümanları görevde kalması için İstanbul’a yüzlerce mektup ve telgraf göndermişlerdir.) Mısır, Sudan ve Cezayir’e seyahatleri vardır.
Halil Halid Bey, hem medrese ve hem üniversite öğrenimi yapmış olması, bazı eserlerini İngilizce yazacak ölçüde iyi lisan bilmesi, kendisine güveni ve cesareti, vatanseverliği ve samimi bir müslüman olması, mücadeleci kişiliği ile hayatını devleti ve milleti için adamış idealist (ülkücü) bir şahsiyettir. Çerkeş kökenli soylu bir ailenin evlâdı olan bu değerli kişinin hayatını ve eserlerini öğrenmek, Türk okuryazar ve aydınları için gereklidir. Tabii, biz Çankırılılar için gerekli olduğu kadar...ayrıca bir borçtur. 1900’lerin başında, Osmanlı Devleti’nin “Şark Meselesi” sebebiyle kanlı bir çatışmaya gireceğini yazmış, bu öngörüsü-maalesef-haklı çıkmıştır.
BİR TEKLİF
Okuyuculardan ricamız, bu eseri mutlaka okumalarıdır. Yoksa “Kahrolsun!” veya “Yaşasın!” sloganlarıyla iki renkli bir dünyada kilitlenip kalırız. “Bilgi sahibi olmadan kanaat sahibi oluruz(!)”. Ne misyonere, ne Taşnakçı’ya, ne bölücüye verecek doğru-dürüst bir cevabımız olur. Buyrun, bir hemşehrimizin dünyada yankı uyandırmış kitabı üstelik sadeleştirilmiş olarak önümüze konmuştur.
Şeytana küfretmekten, salavat getirmek yeğdir!
Hakkı DURAN |
|
21 . Dönem ÇANKIRI Milletvekili |
|
E-posta: |
|
Köşe Yazarı : Hakkı DURAN |
|
Telefon: |
